Bir çeviri katmanı değil
Türkçe, İngilizce bir siteye sonradan eklenmiş bir parça değil. dorenva.’da İngilizce ve Türkçe, işin başından beri var. Bu, ilk soruyu değiştiriyor. Bir cümle bittikten sonra onu Türkçeye nasıl çevireceğimizi sormuyoruz. Her dilin ne söylemesi gerektiğini ve okuyan kişiye nasıl kulağa gelmesi gerektiğini soruyoruz.
Çeviri, anlamı taşırken cümlenin kendisini geride bırakabilir. Sözcük sırası, vurgu ve ritim her zaman birlikte yolculuk etmez. Bir dilde ölçülü duran bir ifade, başka bir dilde sert gelebilir; tam biçimini korumak, sözcükleri koruyup sesi kaybettirebilir. Her sürümü özenle yazmak, niyete sıkıca tutunup onu doğal biçimde taşıyan cümleyi bulmak demektir.
“Useful software, made with care” cümlemizin Türkçe bir karşılığı var: “Özenle geliştirilen faydalı yazılımlar.” Sözcükler parça parça kopyalanmış gibi dizilmemiş. İki satır aynı düşünceyi paylaşıyor ve okuyucularına kullandıkları dilde sesleniyor. Bu, birebir aynı söz diziminden daha işe yarar bir tutarlılık.
İki dile de saygı duyan yazı tipi
Dilin görünür bir biçimi vardır ve yazı tipinin bunu taşıyabilmesi gerekir. İlk başlık yazı tipimizi emekliye ayırdık; çünkü Türkçeyi dizemiyordu. ğ, ş ve İ gibi harfler yoktu. Bir yazı tipi, numune sayfasında parlak görünüp yine de bir dili sayfada eksik bırakabilir.
Türkçe harfler, uygun düştüğünde yaklaşık olarak taklit edilecek süs varyantları değildir. Örneğin i’nin noktalı ve noktasız biçimleri ayrı harflerdir. Bir yazı tipinde gereken glifler yoksa sayfa, cümlenin dokusunu değiştiren ya da tipografiyi gözle görülür biçimde tutarsız kılan bir yedek karakter gösterebilir. Tam karakter setini kontrol etmek, iki dilli bir ürün için yazı tipi seçmenin temel bir parçasıdır.
Boşluk da önemlidir. Metin, her dil için yazıldıktan sonra farklı miktarda yer kaplayabilir. Bir başlık alt satıra inebilir; bir düğme etiketi daha fazla genişlik isteyebilir; İngilizcede dengeli duran bir satır sonu Türkçe cümleyi bölebilir. Bunlar tasarım sorularıdır; bir dili diğerinin çerçevesine sığana kadar kısaltmak için neden değildir. İki sürüm de rahat okunan düzenleri hak eder.
Ayrıntılar
Aynı özen başlıkların ötesinde de geçerli. Bir arayüz küçük dil parçalarından oluşur: etiketler, boş durumlar, yönergeler, onaylar ve hatalar. Her birinin bir işi vardır. Bir etiket, hangi kontrol öğesini temsil ettiğini göstermelidir. Bir hata, ne olduğunu ve sırada ne yapılabileceğini söylemelidir. Sözcükler kısa olabilir; ama açıklıkları, ekranın kullanılabilir hissettirip hissettirmeyeceğini etkiler.
Bu parçalar, arayüz biçimlenirken iki dilde birlikte düşünülmelidir. Türkçe, bir düzen ve varsayımları yerleştikten sonra eklenirse iş bir dizi onarıma dönüşür: bir etiket dar bir düğmeye sıkıştırılır, bir açıklama yardımcı olmayı bırakana kadar kısaltılır ya da satır sonu yanlış yere düşer. İki dille başlamak, bu kısıtları geri alınması pahalı hâle gelmeden fark etmeyi kolaylaştırır.
Bir de ton meselesi var. Sakin ve net bir ses, her dilde sakin ve net kalmalıdır; ama bunu sağlamak için aynı cümle kalıbını kullanmak zorunda değildir. Metnin bu okuyucu için bir insan tarafından yazılmış gibi duyulup duyulmadığına, doğru miktarda bağlam verip vermediğine ve baskı kurmadan harekete geçmeye davet edip etmediğine bakıyoruz. Doğallık, kullanılabilirliğin bir parçasıdır.
Tek ölçüt, iki ses
İki dilli tasarım, her cümlenin uzunluk ya da yapı bakımından eşleşmesini gerektirmez. İki sürümden de aynı niyeti, özeni ve işe yarar ayrıntıyı taşımasını ister. Bazen en iyi Türkçe cümle daha kısa olur; bazen eylemi netleştirmek için bir ifade daha gerekir. Ölçüt, okuyucunun ürünü anlayıp kullanabilmesidir; iki ekranın birbirinin aynası gibi görünmesi değil.
Küçük ve bağımsız bir stüdyo için bu, yazma tercihi olduğu kadar pratik bir taahhüttür. Sözcüklere, yazı tipine ve ikisinin etrafındaki boşluğa dokunur. Küçük, cihazda çalışan uygulamalar yapıyoruz ve biri onu İngilizce ya da Türkçe açtığında uygulama özenle düşünülmüş hissettirmeli. Bir dil net sürümü alırken diğeri artığı alıyorsa, tasarım bitmemiştir.
Özenle geliştirilen faydalı yazılımlar.